اهمیت تهویه در مرغداری

 ۱- خروج گرد و غبار：

خروج گرد و غبار ایجاد شده در سالن از اهداف تهویه به شمار می رود. گرد و غبار موجود در هوای تنفسی پرندگان با دو مکانیسم اصلی میتواند سلامت دستگاه تنفس و در نهایت سلامت پرنده را به مخاطره اندازد.

نخست به عنوان عامل فیزیکی و غیر عفونی باعث خستگی مفرط مژک های نای شده، عملکرد آنها را در راندن مواد خارجی به بیرون از دستگاه تنفس مختل می نماید و دوم به دلیل دارا بودن میکرو ارگانیسم های زنده که به ذرات غبار حاصل از مدفوع چسبیده اند، به عنوان یک ناقل مهم موجب ورود این عوامل بیماری زا به مناطق عمقی تر دستگاه تنفس می شود.

از آنجایی که ریه ها به علت حضور کیسه های هوایی با احشا مرتبط هستند، راهیابی میکرو ارگانیسم های بیماری زا به اعماق دستگاه تنفس می تواند موجبات بروز عفونت های گسترده ای را فراهم آورد.

ذرات گرد و غبار از جهات دیگری نیز اهمیت دارند. استنشاق مداوم هوای دارای گرد و غبار زیاد در سالن های پرورش طیور، نه تنها برای این پرندگان، بلکه برای انسان نیز می تواند بیماری زا باشد.

منابع اصلی ایجاد کننده گرد و غبار را ریزش طبیعی کرک های اولیه جوجه ه، ذرات مدفوع و بستر و اجزای دان به خصوص کنجاله سویا تشکیل می دهد. میزان فعالیت جوجه ها، دما و شدت و مدت روشنایی سالن، رطوبت، تراکم، ترکیب و شکل جیره و همچنین روش توزیع آن، مهمترین عوامل مؤثر بر میزان گرد و غبار تولیدی در سالن های پرورش هستند.

۲- خروج گازهای سمی

خروج گازهای سمی از محیط اطراف جوجه ها و تامین اکسیژن کافی، از وظایف دیگر تهویه به شمار می رود. اگر سیستم تهویه قادر به جایگزینی اکسیژن مصرف شده نباشد، افت میزان آن به بروز مشکلات تنفسی در جوجه ها می انجامد. گاز های مضر موجود در هوای سالن از سه منشا اصلی تولید می شوند و تنفس این گازها در غلظت های غیر مجاز عواقب ناخوشایندی برای جوجه ها در پی دارد.

نخستین گاز، دی اکسید کربن از گازهای حاصل از فرآیند تنفس پرنده است. این گاز فاقد بو می باشد. گاز دی اکسید کربن در سطوح خطرناک خفه کننده می باشد. در سالن هایی که دارای سیستم تهویه مکانیکی هستند نقص فنی در این سیستم و یا اتفاقاتی مانند قطع برق می تواند میزان دی اکسید کربن در هوای تنفسی جوجه ها را تا حد خطرناک افزایش دهد.

گروه دوم گازهایی را شامل می شود که منشا آنها فضولات پرنده و بستر سالن است. این گازها خطرناک ترین آلاینده های شیمیایی هوای تنفسی جوجه ها به شمار می روند. آمونیاک مهمترین گاز ایجاد شده از فضولات جوجه هاست. آمونیاک طی فرآیند متابولیسم پروتئین در بدن پرندگان ایجاد می شود.

آمونیاک طی فرآیند متابولیسم پروتئین در بدن پرندگان ایجاد می شود اما به دلیل سمیت بالای آن، در بدن پرنده ابتدا به اسید اوریک تبدیل و سپس توسط کلیه ها دفع می گردد. وجود باکتری های موجود در بستر در شرایط خاصی موجب تبدیل مجدد اسید اوریک به آمونیاک و سپس تبخیر آن در هوای تنفسی جوجه ها می شود.

وجود آمونیاک در هوای تنفسی جوجه ها در مقادیر بالا موجب تغییرات مشخص مانند از بین رفتن مژک ها در دستگاه تنفس می شود. بنابراین گاز آمونیاک می تواند موجب تضعیف و در ادامه تخریب سیستم موکوسی _ مژه ای دستگاه تنفس شده، استعداد پرنده برای ابتلا به بیماری های تنفسی را به مقدار بسیار زیادی افزایش می دهد.

گروه سوم گاز هایی را شامل می شود که منشا تولید آنها احتراق منابع گرمایش در داخل سالن های پرورش است. منواکسیدکربن از مهم ترین این گازها به شمار می رود. این گاز بسیار سمی است و در اثر احتراق ناقص سوخت در گرم کننده ها ایجاد می شود.

مسمومیت با منواکسیدکربن در سالن هایی که فاقد تهویه کارآمد هستند و یا جوجه ها در معرض دود حاصل از احتراق منابع گرم کننده قرار می گیرند اتفاق می افتد. خواب آلودگی، تنفس دشوار و عدم تعادل از نشانه های مسمومیت با منواکسیدکربن است. مقادیر کمتر از حد کشنده ی این گاز موجب کاهش رشد می شود.

3- تعدیل دمای سالن：

 هدف بسیار مهم دیگری که از تهویه انتظار می رود تعدیل دمای سالن و به عبارت دقیق تر کمک به حذف و برداشت گرمای اضافی از داخل سالن است. در فصول گرم این مسئله اهمیت بیشتری می یابد.

اصلی ترین کار تهویه در این ارتباط به جریان در آوردن هوا و کمک به جابجایی آن می باشد. در شرایط گرم جابجایی هوا باعث می شود گرمای موجود در اطراف بدن پرنده برداشته شود. این حالت احساس مطلوبی در جوجه ها ایجاد می کند و به میزان قابل توجهی از تنش گرمایی آنها می کاهد. به این پدیده اثر خنک کنندگی جریان هوا گفته می شود.

ارتباط مستقیمی بین سرعت جریان هوای عبوری و میزان خنک شدن بدن جوجه ها وجود دارد. سرعت مطلوب جابجایی هوا ( حدود ۲ متر در ثانیه) در شرایط گرم می تواند در مقایسه با سرعت های کمتر به افزایش مصرف دان و عملکرد مطلوب طیور بینجامد.

ارتباط مستقیمی بین سرعت جریان هوای عبوری و میزان خنک شدن بدن جوجه ها وجود دارد. سرعت مطلوب جابجایی هوا ( حدود ۲ متر در ثانیه) در شرایط گرم می تواند در مقایسه با سرعت های کمتر به افزایش مصرف دان و عملکرد مطلوب طیور بینجامد.

در شرایطی که سیستم تهویه مکانیکی تنها راه تهویه سالن باشد، تا زمانی که دمای محیط بیرون از سالن نسبت به دمای مناسب آن حداکثر ۸-۳ درجه سانتی گراد افزایش یابد، میزان تهویه ای که قادر به کنترل دما باشد، تهویه حداکثر تابستانه گفته می شود.

در افزایش دمای بیش از آن، تهویه مورد نیاز افزایش چشمگیری می یابد و ممکن است بسته به افزایش دما و میزان رطوبت، به تهویه طبیعی و یا استفاده از سرد کننده های تبخیری نیاز باشد.

رطوبت اضافی می تواند موجب خیس شدن بستر و افزایش میزان تولید گاز آمونیاک در سالن شود. بنابراین حتی در سردترین آب و هوا نیز برای تامین هوای تازه و اکسیژن و خروج رطوبت اضافه، دی اکسید کربن و آمونیاک به یک حداقل تهویه احتیاج است. به این کمترین میزان تهویه، تهویه حداقل زمستانه گفته می شود.

متاسفانه از آنجایی که بین میزان تهویه و درجه حرارت سالن ها در فصول سرد تقابل وجود دارد میزان مطلوب تهویه در بیشترین مواقع به نفع حفظ دمای سالن نادیده گرفته می شود. این مسئله یکی از تاثیرگذارترین دلایل بروز امراض تنفسی، به شکل وخیم تر، در فصول سرد سال می باشد.

نیاز به اکسیژن در یک جوجه یکروزه 0.00027 مترمکعب در ساعت می باشد. از آنجاییکه تنها 20% هوا حاوی اکسیژن است(البته این عدد بطور میانگین ذکر میشود در ارتفاعات متفاوت میزان اکسیژن هوا تغییر میکند)

 بنابراین 0.00136 متر مکعب در ساعت هوای تازه برای تأمین اکسیژن یک قطعه جوجه یکروزه کافیست. به عبارتی برای یک سالن 12000 قطعه ای، تنها حدود 16.32 مترمکعب در ساعت هوای تازه برای تأمین اکسیژن این تعداد جوجه کافیست. 

تهویه ی سقفی در سالن مرغداری چیست؟

در این روش سقف و دیوارهای طولی سالن محل استقرار هواکش ها و هواده ها می باشند. در اقلیم های گرم که نقش تهویه در تعدیل دمای سالن بیشتر است، قرار گرفتن هواکش ها در سقف و هواده ها در دیوار های طولی دو طرف، عملکرد تهویه را بهبود می بخشد.

در این روش سقف و دیوارهای طولی سالن محل استقرار هواکش ها و هواده ها می باشند. در اقلیم های گرم که نقش تهویه در تعدیل دمای سالن بیشتر است، قرار گرفتن هواکش ها در سقف و هواده ها در دیوار های طولی دو طرف، عملکرد تهویه را بهبود می بخشد.

در اقلیم های سرد که حفظ دمای سالن ممکن است اولویت اول در نظر گرفته شود استقرار هواکش ها در دیوارهای طولی دو طرف و هواده ها در سقف سالن مزایایی دارد.

بدین ترتیب هوای گرمی که برای افزایش دمای آن هزینه بسیاری صرف شده و به دلیل صعود به بالا و تجمع در زیر سقف از دسترس جوجه ها دور مانده است، توسط هواکش های مستقر در دیوار های طولی، به پایین کشیده می شود و در اختیار آن ها قرار می گیرد. هواده های مستقر در سقف نیز به تدریج هوای تازه را، که سرد نیز هست، با هوای گرم موجود در سقف مخلوط نموده پس از افزایش دمای آن در اختیار جوجه ها قرار می دهند.

انجام درست عمل تهویه در سالن های پرورش امریست حیاتی که

بیش از حد نیاز, باعث افزایش  هزینه گرمایش و ایجاد گرد و غبار در سالن و کمتر از حد نیاز باعث کاهش کیفیت هوای سالن و متعاقبا کاهش عملکرد می گردد.

دی اکسید کربن :

منابع مختلف با اندکی اختلاف, سطحی بین 3500 تا 5000 قسمت در میلیون(ppm) را حد مجاز میزان دی اکسید کربن در سالنهای پرورش دانسته اند 

که در سطح کمتر از 3500 میزان آن مطلوب و بیش از 5000 قسمت باعث بیحالی و کاهش عملکرد و سلامت پرنده میگردد غالب این گاز تولیدی از منابع حرارتی و پرنده است.

آمونیاک:

همانطور که میدانیم سطوح بالاتر از 30ppm آمونیاک باعث آسیب به سلامت پرنده و مستعد کردن آن به انواع بیماری تنفسی میگردد حد مجاز 30ppm و حد مطلوب آن کمتر از 20ppm عنوان شده است.

رطوبت نسبی:

 بین 50 تا 70 درصد میزان مطلوب رطوبت نسبی هوا در نظر گرفته شده و کمتر و بیشتر ازین مقدار تبعاتی از قبیل گرد و خاک و یا افزایش رطوبت بستر و تولید بیشتر گاز آمونیاک را به مراه خواهد داشت.